Ընտրական օրենսգրքում փոփոխությունների նախաձեռնությունը՝ ընտրությունների վերահսկողության ամրապնդման քայլ

Իշխանությունները, հասկանալով, որ արդար և ազատ ընտրությունների պայմաններում վերընտրվելու շանսերը զգալիորեն նվազում են, աստիճանաբար կիրառում են տարբեր մեխանիզմներ՝ ընտրությունները կեղծելու և դրանց արդյունքները աղճատելու նպատակով։ Դրա վառ վկայությունն է Ընտրական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու նախաձեռնությունը։

Այս փոփոխությունները, որոնք վերաբերում են ընտրությունների ժամանակ դիտորդական առաքելությունների գործունեությանը, պաշտոնապես ներկայացվում են որպես միջոց՝ «ապահովելու ընտրական գործընթացի անկախ, օբյեկտիվ և անաչառ գնահատականը՝ ընտրությունների օրինականությունն ու հավաստիությունն ապահովելու համար»։ Սակայն, ինչպես նշում են անկախ փորձագետներն ու ընդդիմադիր քաղաքական կուսակցությունները, իրական նպատակը իշխանությունների կողմից ընտրական գործընթացի ամբողջական վերահսկողության հաստատումն է։

Այս նախաձեռնության ժամանակագրությունը և ընթացքը միանգամայն կասկածելի են։ Փոփոխությունները ներկայացվում են ընտրություններից ընդամենը չորս ամիս առաջ, ինչը խախտում է ընդունված պրակտիկան, որն այն պահանջում է նման կարգի փոփոխությունների համար առնվազն մեկ տարի առաջ «մորատորիում»։ Բացի այդ, օրակարգը հապճեպ է բերվում, գաղտնի և ընդունվում է «ոտքի վրա», առանց պատշաճ հանրային քննարկումների։ Ընդդիմության կողմից այս «ֆարսի» քվեարկությանը մասնակցելուց հրաժարվելու հետևանքով, կառավարական կուսակցությունները հազիվ կարողացան ապահովել անհրաժեշտ քվեների քանակը։

Փոփոխությունների հիմնական թիրախը, դատելով զեկուցողի և այլ քաղաքական գործիչների ելույթներից, «ՀայաՔվե» հանրային դիտորդական կազմակերպությունն է, որը նախորդ տարածքային և համայնքային ինքնակառավարման մարմինների (ՏԻՄ) ընտրություններում ակտիվ ջանքեր էր գործադրում իշխանությունների կողմից կատարվող ապօրինություններն ու խախտումները կանխելու համար։

Ընդհանուր առմամբ, նոր օրենսգրքի դրույթները ԿԸՀ-ին տալիս են լայնատարած լիազորություններ՝ ցանկացած պատրվակով չգրանցելու այն դիտորդական առաքելություններին, որոնք չեն համապատասխանում իշխանությունների «գրպանային» դիտորդների կազմին։ Փոխարենը, կառավարությունը կգրանցի այն կազմակերպություններին, որոնք, թեև պաշտոնապես չեն համարվում քաղաքականացված, փաստացիորեն ենթարկվում են իշխանությունների ազդեցությանը, ինչպիսիք են, օրինակ, ԱԺ-ում ներկայացված Դանիել Իոաննիսյանի կառույցը։

Այսպիսով, իշխանությունների նպատակը պարզ է՝ ապահովել, որ իրապես անկախ, օբյեկտիվ և անաչառ դիտորդներ չմասնակցեն առաջիկա ընտրություններին։

Ի դեպ, իրավաբանների խմբի հետ զրույցի ընթացքում նշվել էր, որ այս փոփոխությունները կարող են նաև հակասահմանադրական լինել՝ խախտելով օրենսդրության որոշակիության սկզբունքը։ Այս հարցի շուրջ Սահմանադրական դատարան դիմելու նախաձեռնություն է նախատեսվում։