Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ձեռք է բերել Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի 2026 թվականի հունիսի սկզբին թվագրված խիստ գաղտնի ծառայողական հուշագիրը։
Փաստաթղթում հիմնական տեղ է հատկացված ադրբեջանական կողմի իրական դիրքորոշումներին, որոնք էապես տարբերվում են Բաքվի հրապարակային հայտարարություններից։ Մասնավորապես, Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը Բաքվում կայացած խորհրդակցությունների ժամանակ հայտարարել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «չունի որևէ պահանջ» Հայաստանից։ Երևանի հետ համագործակցությունը նա ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական բարի կամքի դրսևորում։ Ըստ Ռզաևի՝ 30-ամյա հայկական «օկուպացիան» Ղարաբաղում եղել է Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում կոնֆլիկտներ հրահրելու ուղղությամբ։
Ադրբեջանական ղեկավարությունը սուր քննադատության է ենթարկել նաև Եվրոպական միության և հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքուն կարծում է, որ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «հետևում են Մոսկվայի սցենարին»։ Եվրոպական բանաձևերը որակվել են որպես «իրականության կոպտորեն խեղաթյուրում» և քարոզչական արշավի մաս։
Ավելի չափավոր տոն էր նկատվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական լավ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը և Ադրբեջանի պատրաստակամությունը զարգացնել ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերություն, սակայն բացառապես տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց միությանը միանալու որևէ պլանի։
Հաջիևը նաև հայտնել է Ադրբեջանի կողմից Ուկրաինային ցուցաբերվող էական, բայց չհրապարակվող աջակցության մասին՝ փոխանցելով սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հարցական արդյունավետությանը) և հանձնարարելով SOCAR-ին «օգնել հնարավոր բոլոր դեպքերում»։ Բաքուն միաժամանակ կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնահատուկ տեղ է հատկացված ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ լուրջ մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու մասին։
Բացի այդ, հուշագրում ընդգծվում է Ադրբեջանի կարևոր դերը Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից պարզ է դառնում նաև, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում ակտիվորեն փորձում է կանխել Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցումը՝ օգտագործելով նրանց միջև տարիներ շարունակ չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի հուշագիրը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ։
