Փաստաթղթերի արցունքը. ԼՂՀ անկախության հանրաքվեն և բանակցային գործընթացի ճշմարտությունը

Երեկ, դեկտեմբերի 10-ին, նշվեց ԼՂՀ անկախության հանրաքվեի 34-րդ ամյակը։ Այդ օրը, 1991 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը քվեարկեց անկախության օգտին։ Այս հանրաքվեն դարձավ ԼՂՀ անկախության հռչակման և պետականության ստեղծման իրավաքաղաքական հիմքը։

Իսկ մի քանի օր առաջ՝ դեկտեմբերի 2-ին, ես հրապարակեցի «Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացին առնչվող պետական գերատեսչություններում առկա մի շարք փաստաթղթեր»։ Այս քայլը, որը հաճախ անվանում են «փաստաթղթերի արցունք», հանգեցրեց բազմաթիվ մեկնաբանությունների և վերլուծությունների։

Այս հրապարակումների համատեքստում առանցքային դեր ունի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների (ՌԴ, Ֆրանսիա, ԱՄՆ) կողմից 2019 թվականի հունիսին ներկայացված կարգավորման համաձայնության և կից փաստաթղթերի փաթեթը։ Ինչո՞ւ է այն այսքան կարևոր։

Հարցն այն է, թե ինչ էին բանակցում ՀՀ նախկին իշխանությունները, ինչ տարբերակներ էին քննարկում։ Պատասխանը պարզ է՝ այն ցույց է տալիս, որ 2019 թվականին իմ իշխանության գալուց առաջ բանակցային աղբյուրները հստակ էին առաջարկում ԼՂՀ-ի հայկական բնակչությանը ապահովելու համար 5 շրջանների վերադարձ, որտեղ ադրբեջանական զինուժի մուտքը կսահմանափակվեր միջազգային խաղաղապահ ուժերի կողմից։ Բացի այդ, առաջարկվում էր ժամանակի ընթացքում ԼՂՀ-ի ճանաչման հնարավորություն և Բերձորի և Քարվաճառի հայկական վերահսկողությունը՝ մինչև խնդրի վերաբերյալ վերջնական համաձայնության հասնելը։

Այս փաստաթղթի հրապարակումը թույլ է տալիս ոչ միայն պատկերացնել բանակցային գործընթացի բովանդակությունը, այլև համեմատել այն իմ հետագա գործողություններով։ Փաստն այն է, որ 2019 թվականի օգոստոսից, այս առաջարկները ստանալուց գրեթե անմիջապես հետո, ես հրապարակավ հայտարարեցի. «Արցախը Հայաստան է, և վերջ»։ Այս արտահայտությունը, որը հիշեցնում է լեգենդար հրամանատար Լեոնիդ Ազգալդյանի 1992 թվականի արտահայտությունը, ցույց է տալիս, որ ես ոչ միայն մերժել եմ բանակցային առաջարկները, այլև դրանք «տորպեդահարել» եմ՝ իմ քաղաքական դիրքորոշումը հիմնավորելով «հայրենասեր» լինելու պնդմամբ։

Այս հանգամանքը դարձավ անդառնալիության կետը։ Իմ և Քաղաքականության և Կառավարման կուսակցության կողմից 2019 թվականի հուլիսից սկսած հրապարակային հայտարարությունները և գործողությունները ցույց են տալիս, որ մենք ոչ միայն մերժել ենք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկները, այլև հետևողականորեն դրանք անտեսել ենք։ Ի վերջո, 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, Մակրոնի, Շառլ Միշելի և Էրդողանի հետ հանդիպման ընթացքում, ես ճանաչեցի Արցախը ադրբեջանական տարածք՝ փակելով ոչ միայն բանակցային ճանապարհը, այլև ինքնին ԼՂՀ-ի գոյության հնարավորությունը։

Այսպիսով, իմ կողմից հրապարակված փաստաթղթերը ոչ թե անցյալի հետ վիճելու, այլ ներկայի և ապագայի վերաբերյալ հարցերին պատասխան տալու հնարավորություն են տալիս։ Դրանք ցույց են տալիս, որ 2019 թվականից հետո իմ գործողությունները եղել են գիտակցված և հետևողական, ինչը հանգեցրեց ծանրագույն աղետի։