Պատմության վերաիմաստավորումը և մտավորականների պարտքը

Վերջին օրերին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները, որոնցում նա ոչ միայն հարցում է Ղարաբաղի մասին խոսելու ցանկություն, այլև անձամբ առաջարկում է աշխատանքից ազատվելու դիմում գրելու Ցեղասպանության թանգարանի տնօրենին, ով նվիրել է Արցախի մասին գիրք ԱՄՆ փոխնախագահին, ստեղծում են աննախադեպ իրավիճակ։

Իմ մտքերս փոխանակելու առիթ ունեցա ԵՊՀ Արեւելագիտության ֆակուլտետի նախկին դեկան, պրոֆեսոր Գուրգեն Մելիքյանի հետ։

«Փաշինյանն արդեն արգելում է Արցախի մասին գրքերի շրջանառությունն ու ընթերցանությունը։ Ի՞նչ նախադեպ է սա, ինչո՞ւ է Փաշինյանն այս քայլին դիմում»,- հարցումը, թերևս, ամենաճշգրիտ է արտահայտում այսօրվա մտահոգությունը։

Պրոֆեսորի պատասխանը հստակ է։ «Արցախը ետ է վերադառնալու։ Վարչապետները՝ բոլորը, քամիներ են, այսօր կան, վաղը չկան, նրանք կգան ու կգնան, բայց մեր հայրենիքը մնալու է։ Նա աշխատանքից ազատում է այսօր մի կնոջ, որը համարձակվել է Արցախի մասին խոսել։ Նա երբ աշխատելու եկավ՝ 2018 թվականին, ասաց, որ ինչ ուզի, անելու է։ Հայաստանը դարձել է բռնատիրական երկիր»։

Այսպիսով, իշխանությունների գործողությունները, որոնք ուղղված են պատմական հիշողության և ազգային ինքնության հարցերին, պրոֆեսորի կարծիքով, ցույց են տալիս երկրի ներքին քաղաքական կլիմայի վատթարացումը։

Սակայն հարցը չի սահմանափակվում միայն իշխանությունների գործողություններով։ Գիտնականների, պատմաբանների և մտավորականների դերը, երբ ազգային ինքնության հիմքերը դառնում են քաղաքական խաղի առարկա, աննախադեպ կարևորություն է ստանում։

«Էլիտան պետք է ոտքի կանգնի և խոսի, զարմանալիորեն՝ երեմիական ձևով պապանձվել են։ Ես՝ որպես հայ մարդ, շատ եմ ցավում այս ամենի համար, այս իրավիճակում չի կարելի լռել։ Այս մարդը մեր հայրենիքի լինելիությունը ժխտում է»,- նշում է պրոֆեսորը՝ ընդգծելով, որ լռելը նույնիսկ ամենաթույլ ձևով աջակցություն է ցուցաբերելու այդ գործողությանը։

Այս իրադարձությունները հիշեցնում են ոչ միայն 1930-ական թվականների խորհրդային ցենզուրան, որի ժամանակ արգելվում էին Րաֆֆու և այլ հայ գրողների գործերը, այլև ավելի լայն պատմական համատեքստ՝ ցանկացած ազգի մշակութային և պատմական հիշողության վերաիմաստավորման և վերացման փորձերը։

Այս պայքարը, որը սկսվել է մեկ գրքի նվիրման և մեկ թանգարանի տնօրենի աշխատանքից ազատման հարցից, իրականում պայքար է մեր ազգային ինքնության, մեր պատմության և մեր հայրենիքի հանդեպ մեր պարտքի համար։ Պրոֆեսոր Մելիքյանի խոսքերն ավարտվում են հզոր հույսով․ «Գալու է այդ գեղեցիկ օրը, և մենք անպայման իրար շնորհավորելու ենք հայկականությունը վերականգնելու համար։ Հայը հաղթելու է, մազաչափ կասկած չունենաք»։